کتاب نهج السعاده و اصلاحات آن

مهمترین اثری که علامه محمودی با آن شناخته شده‌ کتاب شریف نهج السعاده فی مستدرک نهج البلاغه است. کتاب نهج السعاده فی مستدرک نهج البلاغه در ۱۴ جلد، به گردآوری و تنظیم کلمات گهربار امیرالمؤمنین علی علیه‌السلام پرداخته است. سه جلد نخست این مجموعه به خطبه‌ها و سخنان حضرت اختصاص دارد، جلدهای چهارم و پنجم شامل نامه‌های ایشان است، جلد ششم به دعاها، جلدهای هفتم و هشتم به وصایای حضرت، و جلدهای نهم تا سیزدهم به کلمات قصار اختصاص یافته است. در نهایت، جلد چهاردهم مجموعه‌ای از اشعار امیرالمؤمنین علیه‌السلام را در بر می‌گیرد. این اثر، در مقایسه با دیگر کتاب‌هایی که در این زمینه تألیف شده‌اند، گسترده‌ترین و جامع‌ترین مجموعه‌ای است که با ذکر اسناد، منابع و مآخذ معتبر تدوین شده و حاصل بیش از نیم قرن تلاش بی‌وقفه علامه محمدباقر محمودی است. این اثر گران‌سنگ مورد توجه و تحسین علمای معاصر از جمله شهید مرتضی مطهری رحمه‌الله علیه نیز قرار گرفته است. با گذشت سال‌ها، در سال ۱۳۹۵ هجری شمسی، با توجه به انتشار منابع جدید از آثار قدما و نیز فراهم شدن امکان استفاده از کتابخانه‌های دیجیتال، پایگاه‌های داده و نرم‌افزارهای پژوهشی، محققان مجمع تصمیم گرفتند این اثر گران‌سنگ را بازنگری و تکمیل نمایند. عوامل متعددی موجب تقویت این تصمیم شد؛ از جمله اینکه مرحوم علامه محمودی یادداشت‌های فراوانی در حاشیه احادیث این کتاب نگاشته بود که بخشی از آن‌ها هنوز به‌طور کامل منتشر نشده‌اند. ایشان در نظر داشتند کتاب را در ۱۴ جلد به پایان رسانند؛ گرچه جلد چهاردهم با موضوع اشعار به چاپ رسید، اما دو جلد دوازدهم و سیزدهم ناتمام باقی ماند. همچنین، به دلیل تغییر ضرورت‌های زمانی و طرح ایده‌هایی برای بازچینش مطالب، قرار بود ساختار جدیدی بر کتاب اعمال شود که به انجام نرسید. این بازنگری فرصتی است تا این اهداف تحقق یابد و نهج السعاده با نظمی نو و محتوایی کامل‌تر عرضه شود. در این بازنگری، ابتدا با تکیه بر نسخه‌ی اصلی کتاب و با استفاده از نرم‌افزارهای حدیثی شیعه و سنی، روایات مشابه تا قرن هفتم هجری شناسایی و بررسی می‌گردند. این جستجوها در بسیاری از موارد به کشف روایات جدید منتهی شده است. به عنوان نمونه، تعداد خطبه‌های امیرالمؤمنین علیه‌السلام از ۵۳۳ مورد به حدود ۷۰۰ خطبه افزایش یافته است. سپس این روایات بر اساس «مسند» یا «مرسل» بودن دسته‌بندی شده و روایات مسند با ترتیب الفبایی آخرین راوی و روایات مرسل به ترتیب تاریخ وفات مؤلفان چینش می‌شوند. موارد تکراری ذیل یک عنوان آورده می‌شود و در صورت شباهت محتوایی، ادغام شده و تفاوت‌ها در پاورقی ذکر می‌گردد. اما در مواردی که اختلاف‌ها زیاد باشد، همه نسخه‌ها به‌طور کامل ذیل عنوان اصلی آورده می‌شود. یکی دیگر از اصلاحات مهم، جابجایی اشعاری است که در بخش‌های دیگر کتاب آمده بودند، به بخش ویژه‌ای که به اشعار اختصاص دارد. همچنین، روایات مجهول‌التاریخ با استفاده از قرائن داخلی یا روایات مرتبط، به بخش روایات معلوم‌التاریخ منتقل می‌شوند. در مواردی نیز که علامه به‌دلیل نبود منابع اولیه، ناچار به نقل از منابع متأخر شده بودند، تلاش شده با مراجعه به منابع اصلی، استناد دقیق‌تری ارائه شود. اصلاح مهم دیگر مربوط به بخش کلمات قصار است. در نسخه‌ی اولیه، این بخش بر اساس منابع چینش شده بود و موارد تکراری فراوانی داشت. همچنین، در مواردی بخش‌هایی از خطب، نامه‌ها یا وصایا نیز به‌اشتباه در این بخش آمده بود که اکنون به جایگاه صحیح خود بازگردانده شده‌اند. امید است با توسل به ساحت قدسی امیرالمؤمنین علی علیه‌السلام، این طرح در آینده‌ای نزدیک رونمایی شود و محققان و پژوهشگران حوزه‌ی علوی از آن بهره‌مند گردند.