تألیف أحمد بن یحیى بن جابر بلاذرى (قرن سوم).

مؤلف از علماى برجسته عامه و مورخان بنام و از معلمان فرزندان متوکل عباسى است.

وى حدود سى سال پیش از طبرى از دنیا رفته است. بلاذرى شخصى منصف بوده و هر چه را از مشایخش مى‏شنیده، نقل کرده است. در این کتاب روایاتى آمده که برخى از آنها در جاى دیگر از منابع عامه یافت نمى‏شود.

اولین بار نسخه خطى کتاب (تصویر نسخه استانبول) در کتابخانه علامه امینى، در نجف اشرف به دست محقق محترم رسیده است‏[۱] که کلمات امیرالمؤمنین را از آن استنساخ نموده و در نهج‏السعاده‏ درج کرده و آن‏گاه وى با توجه به قِدمَت کتاب و مطالب ارزشمند آن، به تحقیق آن پرداخته و در سال ۱۳۹۴ ق در بیروت به چاپ رسانده است. این کتاب در سال ۱۴۱۶ ق، پس از بازنگرى و افزودن حواشى، و مقابله با دوره کامل‏ انساب الأشراف‏، و با ضمیمه کردن فهرست رجال به آن، در ۴۸۴ صفحه، به همّت مجمع احیاى فرهنگ اسلامى قم تجدید چاپ و به مشتاقان عرضه شده است.

ترجمه الحسن و الحسین

در این جلد از کتاب،‌ شرح حال فرزندان امیرالمؤمنین علیه السلام آمده و درباره‌ی امام حسن و امام حسین علیهما السلام، مطالب ارزنده و فراوانى روایت شده است. پس از گزارش داستان کربلا و اسارت اهل بیت علیهم السلام و قضایاى کوفه و شام، به قیام زید بن على بن حسین و شهادت آن جناب و سپس قیام یحیى، فرزند زید، پرداخته شده و در پایان، شرح حال محمدبن الحنفیه و اولاد وى آمده است.
این بخش از کتاب، بار نخست در سال ۱۳۹۷ ق، با تحقیق مرحوم علّامه محمودى، در بیروت به چاپ رسید و به سال ۱۴۱۹ ق، به همّت مجمع احیاى فرهنگ اسلامى، در ۳۷۴ صفحه تجدید چاپ شد.